Δειγματοληψία από ρυπασμένη λίμνηΤα κυανοβακτήρια (ή κυανοφύκη, ή κυανοπράσινα φύκη, ή κυανόφυτα) είναι μονοκύτταροι προκαρυωτικοί φωτοσυνθετικοί οργανισμοί και ορισμένοι από αυτούς έχουν την ικανότητα να δεσμεύουν ατμοσφαιρικό άζωτο. Τα κυανοβακτήρια στα εσωτερικά ύδατα (κυρίως στις λίμνες) όπως άλλοι φυτοπλαγκτικοί οργανισμοί στη θάλασσα

Τα κυανοβακτήρια (ή κυανοφύκη, ή κυανοπράσινα φύκη, ή κυανόφυτα) είναι μονοκύτταροι προκαρυωτικοί φωτοσυνθετικοί οργανισμοί και ορισμένοι από αυτούς έχουν την ικανότητα να δεσμεύουν ατμοσφαιρικό άζωτο. Τα κυανοβακτήρια στα εσωτερικά ύδατα (κυρίως στις λίμνες) όπως άλλοι φυτοπλαγκτικοί οργανισμοί στη θάλασσα (βλέπετε αφιέρωμα: O Mικρόκοσμος της Θάλασσας ) σχηματίζουν πληθυσμιακές εκρήξεις (άνθιση του νερού, bloom) στο επιφανειακό στρώμα του νερού. H άνθιση των κυανοβακτηρίων οφείλεται σε ένα συνδυασμό παραγόντων, όπως: η υψηλή θερμοκρασία (>20 βαθμούς κελσίου), ο μεγάλος χρόνος παραμονής του νερού και η στρωμάτωση στα υδάτινα οικοσυστήματα, τα αυξημένα φορτία θρεπτικών συστατικών, το υψηλό pH (>8), η παραγωγή τοξινών, η επιλεκτική θήρευση του ζωοπλαγκτού κ.α.Δειγματοληψία από ρυπασμένη λίμνη

H άνθιση των κυανοβακτηρίων χρήζει ειδικού ενδιαφέροντος, επειδή πολλά είδη των κυανοβακτηρίων που συμμετέχουν στην άνθιση παράγουν τοξίνες. Αυτές με βάση τη βιολογική τους δράση διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες: 1. στις ηπατοτοξίνες, 2. στις νευροτοξίνες και 3. στις δερματοτοξίνες και γασροεντερικές τοξίνες. Έκθεση θηλαστικών, ψαριών και πτηνών σε κυανοβακτηριακές τοξίνες έχει συσχετιστεί με επεισόδια τοξίνωσης και θανάτου, ενώ έχουν αναφερθεί επιδράσεις των τοξινών και στα φυτά. Συμβάντα τοξίνωσης ανθρώπων από κυανοβακτηριακές τοξίνες λόγω πόσης νερού και χρήσης νερού για αναψυχή έχουν αναφερθεί, ενώ πρόσφατα διαπιστώθηκε θάνατος ανθρώπων μετά τη χρήση νερού με κυανοβακτηριακές τοξίνες για αιμοκάθαρση. Επιπρόσθετα, ορισμένες τοξίνες κυανοβακτηρίων θεωρούνται παράγοντες καρκινογένεσης, ενώ υπάρχουν δεδομένα για τη συσσώρευση κυανοβακτηριακών τοξινών σε όστρακα και ψάρια γεγονός που υποδεικνύει μεταφορά των τοξινών στην τροφική αλυσίδα. Η παρουσία των κυανοβακτηριακών τοξινών σε υδάτινα οικοσυστήματα που χρησιμοποιούνται για ύδρευση και αναψυχή αντιμετωπίζεται σοβαρά σε παγκόσμια κλίμακα και απασχολεί τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ). Η Ευρωπαϊκή Ένωση το 1984 διεξήγαγε έρευνα που αποσκοπούσε στην εκτίμηση της έκτασης και της σοβαρότητας των προβλημάτων που προκαλούνται από την παρουσία τοξικών κυανοβακτηρίων και των τοξινών τους σε υδάτινα οικοσυστήματα. Οι ελληνικές αρχές δήλωσαν ότι στην Ελλάδα δεν έχει αναφερθεί η παρουσία τοξικών κυανοβακτηρίων αλλά ούτε επεισόδια τοξινώσεων από τοξίνες κυανοβακτηρίων. Το γεγονός αυτό μπορεί να οφείλεται είτε σε έλλειψη δεδομένων, είτε σε απουσία αρκετά σοβαρών περιστατικών στα οποία θα μπορούσαν να συνδεθούν οι κυανοβακτηριακές τοξίνες με επεισόδια τοξινώσεων και θανάτων ανθρώπων και ζώων.

Το 1987, ερευνητική ομάδα του Τμήματος Βιολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ξεκίνησε έρευνα που αποσκοπούσε στη διερεύνηση του κινδύνου από την παρουσία τοξικών κυανοβακτηρίων και κυανοβακτηριακών τοξινών σε υδάτινα οικοσυστήματα της Ελλάδας. Ειδικότερα, 32 υδάτινα οικοσυστήματα της ηπειρωτικής Ελλάδας, εκ των οποίων 31 λίμνες (φυσικές λίμνες και τεχνητοί ταμιευτήρες νερών) και 1 ποταμός (Αλιάκμονας) διερευνήθηκαν ως προς την παρουσία τοξικών κυανοβακτηρίων και των τοξινών τους. Το 63% των συστημάτων αυτών γειτνιάζει με πόλεις και οικισμούς, το 75% χρησιμοποιείται για άρδευση, το 60% για ψάρεμα και το 75% αποτελεί θέσεις αναπαραγωγής, τροφής ή πόσης ζώων (άγρια πανίδα, κτηνοτροφικά ζώα). 7 λίμνες χρησιμοποιούνται για υδροδότηση πόλεων και οικισμών στην ευρύτερη περιοχή και σε 8 λίμνες το νερό χρησιμοποιείται για αναψυχή. 13 λίμνες προστατεύονται σε εθνικό και διεθνή επίπεδο και έχουν προταθεί ως σημαντικές περιοχές Κοινοτικού ενδιαφέροντος του Πανευρωπαϊκού Οικολογικού Δικτύου Φύση 2000.

Από τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα που παρατίθενται στη Διδακτορική Διατριβή της Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε. φαίνεται ότι το 88% των κυανοβακτηριακών ανθίσεων που έχουν εξεταστεί με βιοδοκιμές σε ποντικούς, παρουσίασαν ηπατοξικά συμπτώματα, ενώ δεν παρατηρήθηκαν νευροτοξικά. Το γεγονός ότι οι λίμνες της χώρας όπου διαπιστώθηκε η συχνή παρουσία τοξικών κυανοβακτηρίων, είναι λίμνες με ανθρώπινες δραστηριότητες (ψάρεμα, υδατοκαλλιεργητική χρήση, αναψυχή, άρδευση), μελέτες σαν και αυτή που πραγματοποίησε το εργαστήριο στο οποίο συμμετέχει η κ. Βαρδάκα, είναι απαραίτητες για την προστασία της δημόσιας υγείας των πολιτών αλλά και για το σύστημα διαχείρισης των λιμνών της χώρας και συνεπώς στην επιλογή της καλύτερης δυνατής χρήσης.